Шэнэ Хэлсээн: Яковай хандалга
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-27T17:05:15.268894+00:00

Шэнэ Хэлсээн

Шэнэ Хэлсээн

1. Оролто Үгэ

1. Яковай Хандалга

1. Зарим Үгэнүүдые Тайлбарилһан Толи

Оролто Үгэ

Шэнэ Хэлсээн

Оролто үгэ

Хүндэтэ уншагшад!

Таанад мүнөө гартаа буряад хэлэндэ оршуулагдаһан Шэнэ Хэлсээн гэжэ нэрэтэй ном барижа байнат. Шэнэ Хэлсээн Хуушан Хэлсээн хоёр сугтаа Нангин Бэшэг гэхэ гү, али Библи гэжэ ном бүрилдүүлнэ. Дэлхэй дээрэ энэ ном бусад номуудһаа үлүү ехээр уншагдаг юм.

Шэнэ Хэлсээн эртэнэй грек хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн хорин долоон номһоо бүридэнэ. Урдань Римэй хаанай орондо ажаһуудаг арадууд хоорондоо эртэнэй грек хэлэн дээрэ бэе бэетэйгээ харилсадаг һэн. Шэнэ Хэлсээн болбол «Һайн Мэдээсэлэй» дүрбэн ном, Элшэнэрэй үйлэ хэрэгүүдэй ном, элшэнэрэй хандалганууд, мүн ерээдүй сагые уридшалан харуулһан Гэршэлгэһээ бүридэдэг. «Һайн Мэдээсэлые» грек хэлэн дээрэ «Евангели» гэжэ нэрлэдэг. Иисус Христос номноһон һургаалаа тон тиигэжэл нэрлэһэн юм. Мүн баһа Матвей, Марк, Лука болон Иоаннай бэшэһэн Шэнэ Хэлсээнэй түрүүшын дүрбэн ном тиигэжэ нэрлэгдэһэн байгаа. Тэдэ номууд соо Иисус Христосой ажамидарал, газар дэлхэй дээрэ ябуулһан ажал, номноһон һургаал, бүтээһэн гайхамшагта үйлэ хэрэгүүд тухайнь, наһанһаа нүгшэһэн, һүүлдэнь амидырһан тухайнь хөөрэгдэнэ.

Иисус Христос тухай Һайн Мэдээсэлэй яажа дэлгэрһэн тухай Элшэнэрэй үйлэ хэрэгүүд гэжэ нэрэтэй ном соо хэлэгдэнэ. Эндэ Христос шажанай һууришажа дэлгэрһэн түрүүшын жэлнүүд хойно хойноһоон удаа дараалан зураглагдана. Тиимэһээ энэ ном түүхын тусхай ажахолбогдолтой ном мүн. Элшэнэрэй ашаар Иисус Христос тухай Һайн Мэдээсэлэй бүхы газар дэлхэй дээгүүр хаа хаанагүй таража эхилһэниинь эндэ харуулагдана.

Шэнэ Хэлсээн соо баһа хорин нэгэн хандалганууд гэхэ гү, али бэшэгүүд оролсодог. Тэдэниие Павел, Петр, Иоанн элшэнэр болон бусадшье хүнүүд Христосой түрэхэһөө хойшо зуун жэлэй туршада бэшэһэн байгаа. Эдэ хандалганууд христос шажантанай һүзэг этигэлэй болон ажамидаралай элдэб янзын асуудалнуудые хүндэнэ, зүблэл болон захяа заабаринуудые үгэнэ.

Гэршэлгэ гэдэг Шэнэ Хэлсээнэй һүүлшын ном уридшалан хэлэһэн удха шэнжэтэй юм. Энэ ном уншахада бэлэн бэшэ. Энэ ном соо хүн түрэлхитэнтэй хамта Бурханай байлсаһан нюуса олон бэлгэ тэмдэгүүдээр элирхэйлэгдэнэ, газар дэлхэйн зоной Бурханай зарга шүүбэридэ орохо тухай, энэ газар дэлхэйн орондо бүри һайн, хэтэ мүнхын «шэнэ огторгой тэнгэри, шэнэ газар дэлхэй» байгуулагдаха тухай хэлэгдэнэ.

Оршуулагдаһан Шэнэ Хэлсээнэй номуудай эхэ бэшэг тухай

Шэнэ Хэлсээн эртэнэй грек хэлэн дээрэ бэшээтэй байгаа. Тэрэ оло дахин гараар буулгажа бэшэгдээ. Тиимэ ушарһаа Шэнэ Хэлсээнэй номуудай грек эхэ бэшэгүүд хоорондоо илгаралтай байдаг. Гэбэшье олон ушарнуудта тэдэ илгаралнууд номой удха ойлгоходо нүлөөлдэггүй, тиигээдшье бусад эртэнэй олон бэшэгүүдтэй зэргэсүүлхэдэ, Шэнэ Хэлсээнэй эхэ бэшэгүүд соо тиимэ илгаралнууд үсөөнөөр дайралдана.

Шэнэ Хэлсээе буряад хэлэн дээрэ оршуулһан тухай

Оршуулгынгаа һайн шанар баталхын, удха үнэн зүбөөр тайлбарилхын тула оршуулгамнай Библиин номуудай оршуулгада хэрэглэгдэдэг хэдэн шалгалтануудые заатагүй гарадаг. Шэнэ Хэлсээе грек хэлэнһээ буряад хэлэн дээрэ оршуулхадаа, оршуулагшад библиин номуудые тайлбарилха дүримүүдые хэрэглээ. Олон янзаар ойлгожо болохо удхын нэгэ тайлбарилгань оршуулгада оруулагдаа, нүгөө тайлбарилгань хуудаһанай доорохи ажаглалтада табигдаа.

Номой түгэсхэлдэ оршуулга соо дурдагдаһан газар дэбисхэрэй зурагууд, мүн шухала ойлгосонуудые тайлбарилһан толи үгтэнэ. Шэнэ Хэлсээ ойлгоходо хүнгэн байхын тула энэ нэмэри мэдээсэлнүүд ном соо оруулагдаба. Үгэнүүдые тайлбарилһан толи Библиин шухала ойлгосонуудые, жэшээлэн нэрлэбэл, Бурханай Эльгээмэл, тоһоор түрхихэ, Нангин Һүлдэ, Бурханай табисуурта, Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн, Бурханай Хурьган, Бурханай хаан түрэ, һүзэглэгшэдэй бүлгэм гэхэ мэтые тайлбарилха, мүн номуудай удха ойлгоходо шухала мэдээ үгэхэ зорилготой юм. Библиин үшөө ямар газарта адли шэнжэ удхатай зарим үгэ, ойлгосонууд дайралданаб гэжэ заажа үгэнэ.

Шэнэ Хэлсээнэй номууд нэгэдэхи зуунай хоёрдохи хахадта бэшэгдэһэн байгаа. Тэрэ сагһаа хойшо мянга гаран хэлэнүүд дээрэ оршуулагдаа. Мүнөө буряад хэлэн дээрэ оршуулагдаба. 1909 ондо эхирид-булагадай нютаг хэлэн дээрэ анха түрүүн Матвейн дуулгаһан Һайн Мэдээсэл, 1912 ондо анхан хэблэгдэһэн Маркын дуулгаһан Һайн Мэдээсэл Нангин Бэшэг оршуулгын институт шэнээр хэблэжэ гаргаһан байгаа. Тэрээнһээ гадна шэнээр оршуулагдаһан Маркын дуулгаһан Һайн Мэдээсэл (1996), Иисус – хүүгэдэй нүхэр (1999), Иоаннай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл (2003), Хүүгэдэй Библи (2004 ондо) хэблэжэ гаргаа.

Нангин Бэшэг оршуулгын институт Шэнэ Хэлсээе буряад хэлэн дээрэ оршуулжа хүдэлһэн оршуулагшадта, редакторнуудта, мүн энэ оршуулга хэблэхэдэ оролдолго гаргаһан хүнүүдтэ һайн һанаагаа элирхэйлнэ, баяр баясхалан хүргэнэ.

Нангин Бэшэг оршуулгын институт

Печатается по благословению Преосвященного Савватия, Епископа Улан-Удэнского и Бурятского

Шэнэ Хэлсээн

Оршуулагшад: С. Б. Будаев, Д. А. Райцанова Редактор: Р. С. Дылыкова

Һанамжа, һайшаалнуудаа энэ хаягаар эльгээжэ болохо: ibt_inform@ibt.org.ru

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-153-8

© Институт перевода Библии, Москва, 2010

Яковай Хандалга

Яковай Хандалга

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

1

Яковай бэшэһэн хандалга

Һүзэг этигэл болон ухаан бодол тухай

1^1Бүхы газар дэлхэйгээр тараһан арбан хоёр угсаата Бурханай зон, таанадые Бурханай болон Дээдын Эзэн Иисус Христосой Яков зараса мэндэшэлнэ+.

2Аха дүүнэрни, элдэб олон бэрхэшээл зоболонгуудые үзэхэдөө, өөһэдыгөө жаргалтайбди гэжэ тоологты+. 3Һүзэгэйтнай туршагдахада, тэсэбэритэй болонобди гэжэ өөһэдөө мэдэнэ гүбта даа+. 4Эрхим түгэс, алишье талаараа болбосон, дутагдал дутуугүй байхын тула таанад ямаршье юумые эсэс хүрэтэрнь тэсэжэ гараха ёһотойт+. 5Хэрбээ хэн нэгэнэйтнай сэсэн ухаагаар дуталдабалнь, тэрэ тиимэ сэсэн ухаае таанадта хайрладаг Эзэн Бурханиие гуйг лэ, Эзэн Бурхан хүн бүхэндэ гуйһанииень элбэг дэлбэгээр, уур сухалгүйгөөр үгэдэг ха юм. 6Зүгөөр Бурханиие гуйхадаа һүзэгтэйгөөр, маргангүй гуйгты. Маргаһан хүн далайн долгинуудай һалхинда иишэ тиишээ туугдаһантай адли гүб даа+. 7-8Тиимэһээл һанаа бодолоо хубилгадаг, хэжэ байһандаа гүйсэд этигэдэггүй хүн Дээдын Эзэнһээ ямаршье юумэ абахаб гэжэ бү найдаг+.

Үгытэй болон баян хүнүүд тухай

9Бурханай үгытэй һүзэглэгшые дээгүүр үргэһэндэ тэрэ хүн баярлажа байг+. 10Баяншье хүниие Бурханай доошонь дарахадань, тэрэ хүн баярлажа байг, юуб гэбэл, тэрэ уданшьегүй талын сэсэгтэл һүнэхэ ха юм. 11Наран шангаар шаража, сэсэг ногоое хатаана, һалбарһан сэсэгэй үнгэнь буурана. Энээндэл адляар баян хүн өөрынгөө замаар ябахадаа, хосорон һаладаг юм+.

Хорхойтуулгаар туршаха тухай

12Туршалгануудые дабажа гараһан хүн жаргалтай юм, юуб гэбэл, туршалгануудые дабахадаа, тэрэ хүн Бурханай өөртэнь дуратай зондо найдуулһан мүнхын амидаралда хүртэнэ ха юм+. 13Туршалгада ороходоо «Бурхан намайе туршана» гэжэ бү хэлээрэйт, юундэб гэбэл, Бурханиие харатай юумээр туршадаггүй, тиин тэрэ өөрөөшье хүнүүдые туршадаггүй юм. 14Харин хүн бүхэн өөрынгөө нүгэлтэ хүсэлэнгүүдтэ хүтэлүүлэн, альбандань орон, хорхойтуулгада абтадаг юм. 15Харата хүсэлэнгүүднай бүрилдэһөөр нүгэл түрүүлнэ, харин нүгэлнай ехэ боложо халихадаа, үхэл түрүүлнэ+. 16Хайрата нүхэдни, өөһэдыгөө бү мэхэлүүлэгты+. 17Бүхы һайн һайхан, эгээн эрхим бэлэгүүд дээрэһээ, тэнгэриин одо мүшэдые, нара һарые бүтээһэн, хэзээдэшье хубилдаггүй, тэдэ ододто адли һүүдэр хэзээшье татадаггүй Бурханһаа үгтэдэг юм+. 18Бурхан өөрынгөө һайн дураар үнэн зүб мэдээсэлэй ашаар бүхы зохёон бүтээгдэһэн юумэнүүдэйнгээ дээжэнь болгохын тула маанадые мүндэлүүлһэн байгаа+.

Бурханай үгэ дуулажа, тэрэниие баримталжа байха тухай

19Тиимэһээл, инаг хайрата аха дүүнэрни, шагнахадаа шамдуухан, хэлэхэдээ, уурлахадаа яаралгүй байгты. 20Таанад уурлаха сухалдахадаа Бурханай хүсэһэн һайн һайхан юумэнүүдые бүтээжэ шадахагүйт. 21Элдэб янзын забхай зальхай, нүгэлтэ юумэнүүдые үйлэдэхэеэ болёод, зүрхэ сэдьхэлдэтнай һуулгагдаһан, таанадые абарха аргатай мэдээсэлые зосоогоо тогтоожо байгаарайгты+. 22Тэрэ мэдээсэлые гансал шагнан өөһэдыгөө мэхэлнэгүй, ажамидаралдаа хэрэгжүүлжэ байгаарайгты+. 23Тэрэ үгые шагнаад, харин ажамидаралдаа хэрэглээгүй хүнүүд өөһэдыгөө гэрэлдэ хараад, дүрэмни жэнхэни бодото гэжэ үзэһэн хүнүүдтэл адли юм. 24Тэдэнэр өөһэдыгөө гэрэлдэ харахаяа болихотойгоо сасуу ямар дүрэтэй байһанаа мартажархидаг. 25Хүнүүдые эрхэ сүлөөтэй болгодог эрхим түгэс хуули таа бүгэдын мэдэржэ, анхаржа байбалтнай, шагнаад, һүүлээрнь мартадаггүй, ажамидаралдаа хэрэглэдэг байбалтнай, ажамидаралтнай үлзы буянтай байхал+. 26Хэн нэгэнтнай һүзэг һүлдэтэйб гэжэ өөр тухайгаа һанана гү? Хэрбээ таанад хэлэ амаа татажа шададаггүй юм һаа, һүзэг һүлдэтнай дэмы хооһон гээшэ, таанад миин лэ өөһэдыгөө мэхэлнэт+. 27Үншэн үхибүүдтэ, бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэ туһалха, юрын байдалаар өөрыгөө бузарлахаһаа болгоомжолхонь лэ Эсэгэ Бурханда һайшаагдадаг һүзэг һүлдэ юм+.

2

Хүнүүдые илгажа байха хэрэггүй

2^1Аха дүүнэрни, манай алдарта Дээдын Эзэн Иисус Христосто һүзэглэдэг юм хадаа хүнүүдые нюураарнь илгаха ёһогүйт+. 2Танай суглаанда алтан бэһэлигтэй, баян хубсаһатай хүн, мүн элэһэн хубсаһа үмдэһэн үгытэй хүн орожо ерэбэ гээд бодоод үзэгты. 3Та баян хубсаһатай хүниие ехээр хүндэлжэ: «Танда эндэ һуубалтнай дээрэ», – гэжэ хэлээд, харин үгытэй хүндэ: «Ши тээ тэндэхэнэ хүл дээрээ зогсоод бай», али үгы һаа «минии хүлөөр эндэ шала дээрэ һуу», – гэжэ хэлэбэлтнай, 4сэдьхэлдээ хүнүүдые илгадаг, муу һанаатай зарга шүүгшэ байһыетнай харуулха бэшэ гү?

5Хайрата аха дүүнэрни, шагнагты даа: Бурхан үгытэйшүүлые этигэл һүзэгөөрөө баян бардам байхыень, өөртэнь дуратай хүнүүдтэ үгэхэб гэжэ найдуулһан хаан оронойнгоо залгамжалагшад болохыень шэлэжэ абаа бэшэ һэн гү+? 6Харин таанар үгытэй хүниие гомдохообот! Тиихэдээ таанадые баяшуул лэ хашажа мүрдэжэ, зарга шүүбэридэ оруулдаг бэшэ аал? 7Таанадта үгтэһэн Дээдын Эзэнэй алдар нэрые тэдэнэр лэ муулан муудхана бэшэ аал?

8«Бусад зондо өөртөөл адли дуратай бай», – гээд Нангин Бэшэг соо бэшээтэй Хуули сахижа байдаг һаа, таанад зүб юумэ хэнэт. 9Харин хүнүүдые нюураарнь, гадаада шэнжээрнь илгадаг байбал, таанад нүгэл абанат, тиигээд Хуулида заагдаһан ёһоор хуули эбдэгшэд болонот. 10Хэрбээ хэн нэгэн Хуулиин зүйл бүхэниие сахижа байгаад, нэгыеньшье эбдэһэн байбал, Хуулиин бүхы зүйлнүүдые эбдэһэн болоно+. 11Ушарынь юуб гэбэл, «Хурисалтай юумэ бү хэ» гэжэ хэлэһэн лэ нэгэн «Бү ала» гэжэ хэлэһэн байгаа юм. Тиимэһээ хурисалтай үйлэ хээгүй аад, хүниие алаһан байбал, таанад Хуули эбдэһэн хүн болонот. 12Маанадые эрхэ сүлөөтэй болгохо хуулиин зарга шүүбэридэ орохо хүсэлтэй хүнүүдтэ зохихоор юумэ хэлэжэ, хэжэ ябагты+. 13Ушарынь хэлэбэл, үршөөл хайра үзүүлдэггүй хүниие Бурхан үршөөл хайрагүйгөөр шүүбэрилхэ юм; тиихэдэ үршөөл хайра зарга шүүбэриһээ дээгүүр үргэгдэхэ+.

Һүзэг этигэл ба үйлэ хэрэгүүд тухай

14Аха дүүнэрни, этигэл һүзэгтэй байһанаа гэршэлхэ ямаршье юумэ хэдэггүй аад, этигэл һүзэгтэйб гэжэ хэлэдэгынь ямар аша туһатай юм бэ? Тиимэ этигэл һүзэг таанадые абарха аал? 15Хубсаһа хунаргүй, эдихэ хоолгүй аха дүүнэр байгаа гэжэ бодоод үзэгты. 16Тиигээд хэн нэгэнэйтнай тэдэндэ хэрэгтэй юумэ үгэнгүй, зүгөөр: «Би таанадта һайн һайханиие хүсэнэб, таанад дулаасагты, эдеэлэгты», – гэжэ хэлэһэниинь ямар аша туһатай юм бэ+? 17Этигэл һүзэгшье баһал тиимэ: үйлэ хэрэгүүдээр баталагдаагүй һаа, тиимэ этигэл һүзэг дэмы хооһон юм.

18Хэн нэгэн зүбшөөнгүй: «Һайн һайхан хэрэгүүдые бүтээншьегүй этигэл һүзэгтэй байжа болохол», – гэжэ хэлэхэ. «Һайн һайхан хэрэгүүдые бүтээнгүй, өөрынгөө этигэл һүзэгые харуула. Тиихэдэ би хэрэгүүдээрээ этигэл һүзэгөө харуулхаб», – гэһэн харюу би үгэхэб+. 19Бурхан ори ганса юм гэжэ ши этигэнэш. Тэрэшни һайн. Ада шүдхэрнүүдшье баһа тиимэ этигэлтэй байһан дээрэһээ айн һүрдэн һалаганадаг юм+. 20Тэнэг амитан, үйлэ хэрэгүүдээр баталагдаагүй этигэл һүзэгэй дэмы хооһон байһыень ши мэдэхэ хүсэлтэй аалши? 21Манай үбгэ эсэгэ Абраһам Исаак хүбүүгээ үргэлэй газарта тахил болгон үргэжэ, тэрэ хэрэгээрээ үнэн сэдьхэлтэй байһанаа баталаа бэшэ гү? 22Харагты даа, тэрэнэй этигэл һүзэгынь хэрэгүүдтэнь хамһалсажа, тиигээд хэрэгэйнь ашаар этигэл һүзэгынь эрхим түгэс болоо+. 23«Абраһам Бурханда этигээ, тиигэхэдэнь Бурхан тэрэниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоолоо», – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэн юумэн бэелбэ даа. Тиигэжэ Абраһам Бурханай нүхэр гэжэ нэрлэгдэбэ+. 24Харана гүт, хүн гансал этигэл һүзэгөөрөө бэшэ, харин хэһэн хэрэгүүдээрээ Бурханай урда үнэн зүб болодог юм.

25Янхан эмэ Раавтай тон тиимэ юумэн ушараа һэн. Тэрэ израилиин тагнуулшадые гэртээ оруулжа хүндэлөөд, ондоо харгыгаар тэрьедэхэдэнь туһалһан байгаа. Тиигэжэ тэрэ өөрынгөө хэрэгүүдээр Бурханай урда үнэн зүб гэжэ тоологдоо.

26Тиимэһээл, һүнэһэгүй махабад бэе яажа үхэһэн байдаг бэ, тон тиигэжэл үйлэ хэрэгээр баталагдаагүй этигэл һүзэг дэмы хооһон байдаг юм.

3

Хэлэн тухай

3^1Аха дүүнэрни, таанад бүгэдөөрөө багшанар болохо гэжэ бү оролдогты, бидэ багшанар бүри шэрүүн зарга шүүбэридэ орохобди гэжэ таанад мэдэнэ ха юмта+. 2Бидэ булта олон нүгэл шэбэл хэдэгбди. Тиихэдээ хэлэ амаараа нүгэл хэдэггүй хүн эрхим түгэс гээшэ, тэрэ хүн өөрыгөө хазаарлажа шадаха юм+. 3Бидэ мори жолоодохын тулада хазаарладагбди, тиигээд лэ тэрэниие дуратай тээшээ ябуулха аргатай байдагбди. 4Али үгышье һаа, далайн онгосонуудые хараад үзэгты: тэдэнэр абарга томо, айхабтар шанга һалхинда туугдадагшье һаа, багахан жолоогоор хүтэлүүлэгдэн, жолоодогшын һанаһан лэ зүг руу ябадаг юм. 5Хэлэн тон тиимэ юм: бишыхан эрхэтэн аад лэ, тэрэ агууехэ юумэнүүд тухай айладхадаг юм.

Хараад үзэгты, галай багахан дүлөөр ямар ехэ ой модон шатаагдадаг бэ. 6Хэлэн гал дүлэнтэй адли, бэеын ондоо бүхы эрхэтэнүүдые бузарладаг нүгэлтэ хүсэн юм, тиигээд хүнэй бүхы амидаралые тамын оёорһоо гаража байһан гал дүлөөр шатаадаг юм+. 7Бидэ хүнүүд шубуудые, мүлхигшэдые, далайн амитадые, бусадшье элдэб янзын амитадые номгоруулха аргатайбди, номгоруулһаншье байгаабди. 8Теэд нэгэшье хүн хэлээ номгоруулжа шадаагүй юм. Тэрэмнай үхэлэй хоро сасадаг баригдашагүй хорон юм. 9-10Бидэ хэлээрээ магтаалшье, хараалшье хэлэдэгбди. Бидэ хэлээрээ Эсэгэдээ болон манай Дээдын Эзэндэ баяр баясхалан хүргэнэбди, Бурхантай адли байхаар бүтээгдэһэн хүнүүдые хараалда хүртөөнэбди. Тиимэ юумэн байха ёһогүй. 11Нэгэ булагһаа нэгэ зэргэ амтатай болон гашуун уһан дэлбэрхэ аргатай аал? 12Аха дүүнэрни, боди модонһоо олива гараха аал, үгы һаа үзэмэй модонһоо боди модоной жэмэс гараха аал? Тэрээндэл адляар гашуун уһатай булагһаа амтатай уһан урдаха аал?

Дээрэһээ үршөөгдэһэн ухаан бодол тухай

13Танай хэнтнай сэсэн ухаатайб, юумэ ойлгодог бэ? Тэрэнээ үнэн зүбөөр ажамидаран, дарууханаар болон бодолтойгоор һайн һайхан үйлэ хэрэгүүдые бүтээн гэршэлэгты+. 14Теэд сэдьхэлдээ хорон атаархалтай, ганса бэеэ бододог аад, сэсэн ухаатайб гэжэ һайрхан, худал юумэ хэлэн, үнэн зүбые бү далдалагты. 15Тиимэ ухаан дээдэ тэнгэриһээ үгтэнэ бэшэ, харин энэ дэлхэйһээ, ганса бэеэ бодоһонһоо, ада шүдхэрһөө эхитэй ухаан юм+. 16Хүнүүдэй атаа жүтөөндэ абтаһан, ганса бэеэ бодоһон ушарта эмхи журамгүй байдал, элдэб янзын нүгэл шэбэл дайралдадаг. 17Харин дээрэһээ үгтэдэг ухаан маанадые арюун сэбэр, эб найрамдалтай, номгон даруу, энэрхы сэдьхэлтэй, үршөөл хайратай, аша туһатай, хүнэй нюур харадаггүй, үнэн сэхэ болохо тээшэ хүтэлдэг юм. 18Эб найрамдал найруулагшад эб найрамдалай үрэ тарихадаа үнэн зүбэй ургаса хададаг юм+.

4

Бурханай мэдэлдэ байгты

4^1Юундэ таанад бэе бэедээ үһөөрхэлдэнэ, хоорондоо арсалдана гээшэбта? Тэдэтнай танай махабад бэеые мэдэлдээ абахын тула оролдодог хүсэлэнгүүдһээ болоно бэшэ гү+? 2Таанад ямар нэгэн юумэтэй болохые хүсэнэт, теэд тиимэ юумэтэй боложо шаданагүйт, тиимэһээ таанад алахадашье бэлэн байнат. Юумэнүүдтэй байхые угаа ехээр хүсэнэт, теэд тэдэ юумэнүүдтэй болохо аргагүй байһанһаа хэрүүл ама гарганат, үһөөрхэнэт. Хүсэһэн юумэнүүдээ Бурханһаа гуйгаагүй юм хадаа таанад тэдэнээ абанагүйт. 3Тиихэдэ гуйхадаашье тэдэ юумэнүүдээ абанагүйт, юундэб гэхэдэ, таанад һайн һайханай тула бэшэ, харин өөрынгөө хүсэлэнгүүдые хангахын тула гуйнат. 4Бурханда урбагша зон, энэ оршолон дэлхэйдэ дуратай байхадаа таанад Бурханай дайсад болонот гэжэ мэдэнэгүй аалта? Тиин энэ оршолон дэлхэйтэй нүхэсэхэеэ һанабал, Бурханай дайсан болонот+. 5«Зосоомнай оршоһон һүлдын үнэн сэхэ байхые Бурхан хүсэжэ байна», – гэжэ Нангин Бэшэг соо дэмы хэлэгдээгүй юм+. 6Тиихэдэ Бурхан маанадые бүришье элбэг дэлбэгээр үршөөл хайрадаа хүртөөнэ. «Омог бардам зониие Бурхан буруушаана, харин номгон даруу зониие үршөөл хайрадаа хүртөөнэ», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй байна ха юм+.

7Тиимэһээ Бурханай мэдэлдэ байгты. Шолмосто эсэргүүсэгты, тиигэбэлтнай тэрэ таанадһаа зайлаха+. 8Бурханда дүтэлэгты, тиихэдэтнай тэрэ танда ойртохо. Нүгэлтэн, ажамидаралаа арюудхагты; билдагуушад, зүрхэ сэдьхэлээ арюудхагты+. 9Гашуудагты, бархирагты, гэгэн уйлагты. Энеэлдэхэеэ болёод, уйлалдагты. Баярлахын орондо гашуудажа байгты. 10Бурханай урда номгон даруу байгты, тиин тэрэ таанадые агууехэ гэжэ тоолохо.

Бэе бэеэ бү шүүмжэлэгты

11Аха дүүнэр, бэе бэеэ бү шүүмжэлэгты. Һүзэглэгшэ нүхэрөө шүүмжэлхэдээ, али зэмэлхэдээ, таанад Бурханай Хуули шүүмжэлнэ, зэмэлнэ гээшэт. Зүгөөр Хуули зэмэлхэдээ, таанад Хуули сахигша бэшэ, харин Хуули шүүбэрилэгшэ болобо гээшэт+. 12Гансал Бурхан Хуули үгэдэг ба шүүбэрилдэг юм. Гансал тэрэ абарха, али үгы һаа һүнөөхэ аргатай. Харин ши ондоо хүниие зэмэлхэдээ өөрыгөө хэн гэжэ тоолобош+?

Ехэрхүү зан бү гаргагты

13Зай, «Мүнөөдэр гү, али үглөөдэр тэрэ хото ошохобди, тэндэ нэгэ жэл соо худалдаа наймаа хээд, ехэхэн алта мүнгэ олохобди», – гэжэ хэлэдэг таанад мүнөө намайе шагнагты. 14Үглөөдэр таанадтай юу тохёолдохые таанад мэдэнэгүйлта. Таанад халта зуура бии болоод, һүүлээрнь үгы болошодог утаа ууралтай адлит+. 15«Дээдын Эзэнэй хүсэбэл бидэ амиды байхабди, тиимэ юумэ, али ондоо юумэ хэхэбди», – гэжэ хэлэжэ байхын орондо+
16таанад бардам зангаараа бүдүүрхэнэт, теэд тиигэжэ бүдүүрхэхэнь буруу юм.

17Бидэ һайн һайхан юумэ хэхэ ёһотой байһанаа мэдэжэ байгаад, хэдэггүй байбал, нүгэл абана гээшэбди+.

5

Баяшуулда һэргылэмжэ үгэнэ

5^1Баяшуул, мүнөө таанад намайе шагнагты! Таанад орилон бархирагты, гэгэн уйлагты, танай тархи дээрэ оһол гай буухаяа байна ха юм+. 2Баялиг зөөритнай үмхирөө, хубсаһа хунартнай хибэндэ эдюулшоо+. 3Алта мүнгэнтнай жэбэдэ даруулаа, тиин тэрэ жэбэ таниие зэмэлхэ, махабад бэеыетнай галда мэтэ шатаажархиха. Таанад зөөри зөөшэеэ эдэ һүүлшын үдэрнүүдтэ дэмы суглуулжал байнат+. 4Таряалан дээрэтнай ажаллаһан хүдэлмэришэдтэ хүлһыень түлэхэеэ таанад арсабат, харин мүнөө тэдэнэй түлэгдөөгүй салингынь таанадые зэмэлэн хашхаржа байна. Һүр жабхаланта Дээдын Эзэн ургасыетнай хадаһан хүдэлмэришэдэй гэгэхые дуулаа. 5Эндэ, газар дэлхэй дээрэ байхадаа таанад гансал өөһэдынгөө гэдэһэ дүүргэхэ ба наартайгаар сагаа үнгэргэхэ тухайл бододог байгаат. Харин мүнөө таанад гаргахаяа абаашажа байһан шахамал буруундал адли байнат. 6Таанадта эсэргүүсээшьегүй үнэн сэдьхэлтэниие таанад зэмэлжэ алаһан байгаат.

Тэсэбэритэй, сагаан сэдьхэлтэй байгты

7Зай, аха дүүнэр, Дээдын Эзэнэй заларан ерэтэр тэсэбэритэй байгты. Таряашаниие хараад үзыт, тэрэ газарһаа ургаса абахын тула ехэл тэсэбэритэйгээр намарай болон хабарай бороо хүлеэжэ байдаг. 8Таанадшье тэдэ таряашанда адли ехэ тэсэбэритэй байгты, зоригоо бү алдагты. Дээдын Эзэнэй заларжа ерэхэ үдэр ойртоод байна+.

9Аха дүүнэр, бэе бэедээ гомдохол бү баригты, тиигэбэл таанад гэмнүүлхэгүйт; Заргаша Бурхан үүдэнэй саана зогсожо байнал+. 10Дээдын Эзэнэй нэрээр айладхажа байһан лүндэншэдые һанагты. Бэрхэшээл зоболондо ороходоо тэдэнэй ехэл тэсэбэритэй байдагые жэшээ болгон һажаажа байгты+. 11Аргагүй ехэ тэсэбэриинь түлөө бидэ тэдэ зониие жаргалтай гэжэ тоолодогбди. Таанад Иовой ямар тэсэбэритэй байһые, Дээдын Эзэнэй һүүлэй һүүлдэ тэрээниие буян хэшэгтээ хүртөөһые һаныт. Дээдын Эзэн үршөөл хайратай, энэрхы сэдьхэлтэй байһан дээрэһээ тиигэжэ туһалһан байгаа+.

12Аха дүүнэрни, гол шухал юумэ хэлэхэмни: тэнгэреэршье, газар дэлхэйгээршье, ондоошье юумээр бү тангариглагты. Харин гэмнүүлхэгүйн тула „тиимэ“ гээ һаа, зүбшөөгты, „үгы“ гээ һаа, үгы гэһээрээ байгты+. 13Зоболон бэрхэшээлдэ ороһон байбал, таанад зальбаржа байха ёһотойт. Баяртай хүхюутэй ябабал, Бурханиие магтаһан дуунуудые дуулажа ябаха ёһотойт+. 14Хэн нэгэнэйтнай үбдөөд байгаа һаа, һүзэглэгшэдэй бүлгэмһөө хүтэлэгшэдые дуудагты. Тэдэнэр Дээдын Эзэнэй нэрэ алдарые дуудан, үбшэн хүнэй толгойдо оливай тоһо түрхеэд, хажуудань зальбарха+. 15Этигэл һүзэгтэйгөөр зальбархада үбшэн хүн эдэгэхэ, Дээдын Эзэн тэрэниие хүл дээрэнь бодхоохо. Тэрэ хүнэй нүгэл хэһэн байгаа һаань, нүгэлынь хүлисэгдэхэ. 16Эдэгэхэ гэбэл бэе бэедээ нүгэл шэбэл тухайгаа хөөрэжэ үгөөд, бэе бэеынгээ түлөө зальбарагты: үнэн сэдьхэлтэнэй зальбаралга ехэ юумэ хэхэ аргатай+. 17Илия маанадтал адли хүн байгаад, бороо бү ороһой гэжэ ханалтайгаар зальбаран мүргөө, тиин бороо гурба хахад жэл соо ороогүй юм+. 18Бороо ороһой гэжэ тэрэ дахин зальбаран мүргэбэ, тиихэдэнь огторгойһоо газар дээрэ бороо адхаржа, ургаса гараба.

19Аха дүүнэрни! Хэрбээ хүнэй зүб замһаа хадуурхада, хэн нэгэн тэрэниие сэхэ харгыдань оруулбал,+
20нүгэлтэниие буруу харгыһаань холодуулһан хүн тэрэниие үхэлһөө аршалжа, тэрэнэй олон нүгэлынь хүлисүүлбэ гэжэ мэдэг+.

+ 1:1 Мат 13:55, Элшэнэрэй 12:17, Элшэнэрэй 15:13, Элшэнэрэй 21:18, Галадуудта 1:19, Галадуудта 2:9, Лука 22:30, Иоанн 7:35, Элшэнэрэй 26:7, Пётрой 1-дэхи хандалга 1:1

+ 1:2 Мат 5:11-12, Пётрой 1-дэхи хандалга 1:6-7

+ 1:3 Римэйхиндэ 5:3
+ 1:4 Пётрой 2-дохи хандалга 1:6, Мат 5:48
+ 1:6 Мат 21:21, Марк 11:24
+ 1:7 Яковай хандалга 4:8
+ 1:9 1 Коринф 1:31, 2 Коринф 10:17
+ 1:11 Пётрой 1-дэхи хандалга 1:24

+ 1:12 Мат 10:22, Марк 13:13, Яковай хандалга 5:11, Тимофейдэ 2-дохи 4:8, Гэршэлгэ 2:10

+ 1:15 Римэйхиндэ 5:12, Римэйхиндэ 6:23

+ 1:16 Марк 13:5, Иоаннай 1-дэхи хандалга 3:7, Колоссынхидтэ 2:8, Фессалоникиинхидтэ 2-дохи 2:3

+ 1:17 Иоаннай 1-дэхи хандалга 1:5

+ 1:18 Фессалоникиинхидтэ 2-дохи 2:13, Гэршэлгэ 14:4, Иоанн 1:13

+ 1:21 Колоссынхидтэ 3:8

+ 1:22 Лука 11:28, Иоанн 13:17, Иоаннай 1-дэхи хандалга 3:18, Римэйхиндэ 2:13

+ 1:25 Яковай хандалга 2:12, Лука 11:28

+ 1:26 Яковай хандалга 3:2-3

+ 1:27 Мат 25:36, Пётрой 2-дохи хандалга 3:14, Иоаннай 1-дэхи хандалга 5:18, Тимофейдэ 1-дэхи 5:22

+ 2:1 Мат 22:16, Лука 20:21, Римэйхиндэ 2:11

+ 2:5 1 Коринф 1:27-28, 2 Коринф 8:9, Гэршэлгэ 2:9

+ 2:10 Мат 5:19, Галадуудта 3:10
+ 2:12 Яковай хандалга 1:25
+ 2:13 Мат 6:15, Мат 18:35, Лука 6:37

+ 2:16 Мат 25:35, Лука 3:11, Иоаннай 1-дэхи хандалга 3:17-18

+ 2:18 Мат 7:16, Галадуудта 5:6

+ 2:19 Мат 8:29, Марк 1:24, Марк 5:7, Элшэнэрэй 16:17, Элшэнэрэй 19:15

+ 2:22 Евр 11:17-18
+ 2:23 Римэйхиндэ 4:3, Галадуудта 3:6,
+ 3:1 Мат 23:8

+ 3:2 Иоаннай 1-дэхи хандалга 1:8-10, Римэйхиндэ 3:23, Яковай хандалга 1:26

+ 3:6 Мат 12:34, Мат 15:18,
+ 3:13 Яковай хандалга 2:18
+ 3:15 Тимофейдэ 1-дэхи 4:1, Гэршэлгэ 2:24
+ 3:18 Мат 5:9, Галадуудта 6:8
+ 4:1 Пётрой 1-дэхи хандалга 2:11

+ 4:4 Иоанн 15:19, Иоаннай 1-дэхи хандалга 2:15, Римэйхиндэ 8:7

+ 4:5 1 Коринф 6:19

+ 4:6 Пётрой 1-дэхи хандалга 5:5

+ 4:7 Пётрой 1-дэхи хандалга 5:8-9, Эфесэйхиндэ 4:27

+ 4:8 Яковай хандалга 1:7-8,

+ 4:11 Римэйхиндэ 14:4, Римэйхиндэ 14:10

+ 4:12 Яковай хандалга 5:9, Лука 12:5, Мат 7:1

+ 4:14 Лука 12:18-20,
+ 4:15 Элшэнэрэй 18:21
+ 4:17 Иоанн 9:41
+ 5:1 Лука 6:24
+ 5:2 Мат 6:19-20
+ 5:3 Римэйхиндэ 2:5
+ 5:8 Пётрой 1-дэхи хандалга 4:7
+ 5:9 Мат 7:1, Яковай хандалга 4:12

+ 5:10 Мат 5:12, Мат 23:34, Элшэнэрэй 7:52, Евр 11:32-38

+ 5:11 Мат 10:22, Марк 13:13, Яковай хандалга 1:12, Гэршэлгэ 2:10,

+ 5:12 Мат 5:34-37
+ 5:13 1 Коринф 14:15, Эфесэйхиндэ 5:19
+ 5:14 Марк 6:13

+ 5:16 Марк 1:5, Элшэнэрэй 19:18, Элшэнэрэй 9:40, Элшэнэрэй 28:8

+ 5:17 Лука 4:25
+ 5:19 Галадуудта 6:1
+ 5:20 Пётрой 1-дэхи хандалга 4:8

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/BUR/BUR/1-Шэнэ%20Хэлсээн,%202010/1-Шэнэ%20Хэлсээн,%202010/Шэнэ-Хэлсээн__Full.azw3

Зарим Үгэнүүдые Тайлбарилһан Толи

Зарим Үгэнүүдые Тайлбарилһан Толи

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. Л

9. М

10. Н

11. П

12. Р

13. С

14. Т

15. Ү

16. У

17. И

18. Ф

19. Х

20. Һ

21. Ш

22. Э

23. Я

Аарон

– Моисейн аха. Гансал тэрэ өөрөө, мүн тэрэнэй үри һадаһад санаартын алба гүйсэдхэхэ, Израилиин арадай түлөө Бурханда тахил үргэхэ эрхэтэй байгаа.

Абарагша

– Бурхан бүхы арадуудай Абарагшаар Иисус Христосые табяа. Иисус Христос хүнүүдые нүгэл шэбэлэй богоолшолгоһоо абарна, нүгэл шэбэлэй түлөө зэмэлүүлэн хэһээгдэхэһээ, хэтын хосоролгоһоо абарна.

Абраһам

– багсаажа хэлэбэл, Христосой түрэхэһөө 2000 жэлэй урда тээ ажаһуугаа. Бурхан Абраһамтай хэлсээ баталһан байгаа. Израилиин арад Абраһамһаа эхи абадаг. Тэрэ еврейнүүдэй элинсэг хулинсаг болоно. Абраһам Бурханай үгэ дууладаг, тэрээндэ үнэн сэхэ, бүрин найдадаг бэлэй. Тиимэһээл Абраһамые «этигэл һүзэгэй эсэгэ» гэжэ нэрлэдэг.

Агриппа

– (2-дохи Агриппа) – Ирод 1-дэхи Агриппын хүбүүн. Тэрэ болбол Христосой түрэхэһөө хойшо 53–93 онуудта Палестина ороной нэгэ хэһэгыень зонхилдог һэн.

Ада шүдхэр

– шолмосто (сатанада) алба хэдэг, тэрэнэй эрхэ хүсэлые бэелүүлдэг, тэрэнэй мэдэлдэ байдаг амитан.

Алой

– энэ ургамалай набшануудһаа үнэтэй хангалтай тоһо шахадаг. Үхэһэн хүнэй бэе хүдөөлүүлгэдэ бэлдэхэдээ энэ хангалтай тоһо хэрэглэдэг байгаа.

Бурханай дуунууд (Псалтырь)

– Хуушан Хэлсээнэй номуудай нэгэнь болоно. Энэ ном Бурханда зорюулһан 150 магталнуудһаа бүридэнэ. Иудейнүүд эдэ магтаалта дуунуудые мүргэл хуралай үедэ дууладаг һэн.

Бурханай табисуурта

– еврей хэлээр Машиах, грек хэлээр Христос, «Түрхигдэһэн» гэһэн удхатай. Иисусай нэрэ түрэнүүдэй нэгэнь болоно. Израилиин хааниие һунгахадаа, Бурханай тогтооһон ёһоор һунгагдаһан хүнэй толгойе санаартан ургамалнуудай хангалтай тоһоор түрхидэг байгаа. Иисус Христос болбол «тоһоор түрхигдэһэн», газар дэлхэйе абархын тула Бурханай һунгажа табиһан нэгэн юм.

Бурханай хаан орон, Бурханай хаан түрэ

– мүнөө үеын газар дэлхэйн, мүн ерээдүйн газар дэлхэйн хүн зоной, хамаг оршожо байһан юумэнүүдэй Бурханай захиргаан доро байжа, Бурханай эрхэ мэдэлээр ажамидархые удхална. Иисус Христос Бурханай хаан орон тухай үргэлжэ һургадаг байгаа.

Бурханай Хурьган

– Табан номһоо хаража үзэбэл, Моисейн Хуулиин ёһоор хүн бүхэн өөрынгөө нүгэл шэбэл хүлисүүлхын тула хурьга тахил болгон үргэхэ ёһотой байгаа. Мүн лэ Иисус Христосые Бурханай Хурьган гэжэ нэрлэнэ, юундэб гэбэл, Бурхан тэрээниие хүн бүхэнэй нүгэл шэбэлэй түлөө тахил болгожо үргэһэн байгаа.

Бурханай Эльгээмэл

– Бурханда алба хэдэг, захиралтаарнь хүнүүдтэ туһалдаг амитан.

Бэлгээ отолуулха

– Бурхан Абраһамтай хэлсээ баталаад, энэ хэлсээнэйнгээ һүлдэ тэмдэг болгон Абраһамые өөрыень, гэртэнь байһан бүхы эрэшүүлые, хойто үенүүдтэ түрэхэ бүхы хүбүүдые бэлгээ отолуулхыень захирба.

Ваал

– эртэ урдын сагта хананейнүүдэй шүтэн мүргэдэг бурхан болоно.

Вавилон

– Хуушан Хэлсээнэй хүсэн түгэлдэр байха үе сагта Вавилоной хаан орон Израилиин арадай хамагай хэрзэгы дайсан байгаа. Шэнэ Хэлсээндэ «Вавилон» гэдэг үгэ шолмосой хаан ороной бэлгэ тэмдэг болоно.

Валаам

– Хуушан Хэлсээнэй үедэ ажамидарһан лүндэншэн. Шэнэ Хэлсээндэ тэрэ муу муухайгай, нүгэл шэбэлэй бэлгэ тэмдэг болоно.

Гоморро

– Амигүй далайн шадар оршодог табан хотонуудай хоёрынь «Содом» ба «Гоморро» гэжэ нэрэтэй байгаа. Эдэ хотын зоной нүгэл шэбэлэйнь түлөө Бурхан Содом, Гоморро хоёрто гал дүлэнтэй болон хүхэртэй бороо оруулжа, эдэ хотонуудые усадхаа юм.

Гэршэлгын Майхан, Нангин Майхан

– Һүмэ барихынгаа урда тээ израильшууд Гэршэлгын Майхан соо Бурханда мүргэдэг, тахилаа үргэдэг бэлэй.

Гэршэлгын Майхан

Давид

– Израилиин хоёрдохи хаан (багсаажа хэлэбэл, Христосой түрэхын урда 1003 онһоо эхилэн захираа). Давид Израилиие агууехэ улас болгожо мандааһан, Иерусалимые тэрэнэй ниислэл хото болгоһон байгаа. Давид хаан мүн лэ шадабаритай сэрэгшэн, агууехэ шүлэгшэн байгаа, тэрэнэй Бурханиие магтаһан олон магтаал дуунуудынь мэдээжэ. Тэрэнэй бэшэһэн магтаалта дуунууд Бурханай дуунуудай (Псалтырь) номой диилэнхы хубиие эзэлнэ.

Дээдын Эзэнэй Үдэр

– зарга шүүбэри хэхэеэ Дээдын Эзэнэй ерэхэ үдэр. Энэ үдэр Иисус Христосой ашаар Бурхан бүхы газар дэлхэйнхидые шүүбэрилхэ юм. Энэ үдэрые баһа «Зарга шүүбэриин үдэр» гэжэ нэрлэдэг.

Елисей

– Христосой түрэхэһөө 800 жэлэй урда тээ ажаһууһан Бурханай лүндэншэн. Тэрэ Илия лүндэншэдэ туһалдаг, наһанһаа нүгшэһэнһөөнь хойшо лүндэншын алба гүйсэдхэжэ байгаа.

Иеремия

– Христосой түрэхэһөө 500–600 жэлэй урда тээ ажамидарһан лүндэншэн.

Илия

– дүтэлүүлжэ хэлэбэл, Христосой түрэхэһөө хойшо 800-аад онуудта ажамидарһан лүндэншэн. Израилиие зонхилһон Ахав хаанай, тэрэнэй Иезавель һамганай онгонуудта мүргэхэдэ, Илия лүндэншэ тэдээндэ Бурханай үгэ хэлэдэг һэн. «Бурханай табисууртын газар дэлхэйдэ ерэхые Илия бэлдэжэ үгэхэ» гэжэ Малах лүндэншын хэлэһые иудейнүүд мэдэжэ байгаа.

Иона

– Бурханай лүндэншэн.

Иосиф

– Яковай арбан хоёр хүбүүдэй нэгэн. Аханарынь тэрэниие барлаг болгон Египет руу худалдаһан байгаа. Египедэй хаан тэрэниие хаан оронойнгоо захирагшаар табяа бэлэй.

Ирод

– 1) Агууехэ Ирод: Христосой түрэхэһөө урда 37 онһоо эхилэн Христосой түрэхын 4 он болотор бүхы Палестиные захиржа байһан иудейн хаан. Эгээл тэрэнэй захиралтын үедэ Иисус Христос түрөө юм. 2) Ирод Антипа, Агууехэ Иродэй хүбүүн: Христосой түрэхын 4 онһоо 39 он болотор Галилей можын захирагша байһан. 3) 1-дэхи Ирод Агриппа, Агууехэ Иродэй аша хүбүүн. Тэрэ Христосой түрэхын 41 онһоо 44 он болотор Палестиные захирдаг, христос шажантаниие гайтайгаар мүрдэдэг һэн. (Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд)

Исаак

– багсаабал, Христосой түрэхэһөө 1900-аад жэлэй урда тээ түрөө. Абраһам Сара хоёрой хүбүүн.

Исайя

– Христосой түрэхэһөө 700-аад жэлэй урда тээ Иерусалимда ажаһууһан лүндэншэн.

Иссоп

– иудейнүүдэй шажанай ёһололдо хэрэглэдэг ургамал. Тэрэнэй набшаһа гү, али һалааень санаартан шэнгэн юумэн соо (жэшээлбэл, тахил болгон үргэгдэһэн амитанай шуһан соо) дүрөөд, хүниие гү, али үгы һаа юумэ Бурханай урда тээ сэбэрлэхын тула тэрээгээр сасадаг байгаа.

Левий

– Яковай арбан хоёр хүбүүдэй нэгэн. Бурханай захиралтаар гансал Левиин обогой Аароной үри һадаһад Һүмэдэ санаартын алба гүйсэдхэхэ ёһотой байгаа. Энэ обогой ондоо угсаатан санаартанай туһалагшадай алба хэжэ байгаа.

Левит

– Левиин обогой хүн. Энэ обог Һүмэдэ санаартанай туһалагшадай алба хэхээр шэлэгдэжэ абтаһан байгаа.

Лот

– Абраһамай дүүгэй хүбүүн. Зальхай забхай ябадалаар суурхаһан Содом хото усадхахын урда тээ Бурхан Лотые гэр бүлэтэйнь хото-һоо гаргажа абараа юм.

Лүндэншэн

– Бурханай шэлэжэ абаһан хүн. Лүндэншэн Бурханһаа дуулаһан үгэнүүдые хүнүүдтэ хүргэхэ, айладхаха үүргэтэй байгаа.

Мелхиседек

– Салимай хаан, санаартан. Абраһамай тэрээндэ байлдаанда олзолһон юумэнүүдэйнгээ арбанай нэгэ хубиие үгэхэдэ, Мелхиседек Абраһамые үреэлэй һайнаар үреэгээ һэн. Мелхиседек тухай Табан ном соо, Ажабайдалай ном соо 14:17–20 шүлэгүүдтэ бэшээтэй байдаг.

Моисей

– Израилиин агууехэ лүндэншэн. Израилиин арадые Бурханай Египедһээ гаргажа байхада, мүн тэрэнэй удаа еврейнүүдэй сул губяар тэнэжэ байхада, Моисей израильшуудые хүтэлжэ ябаа. Еврейнүүдэй сахижа байха ёһотой Хуулиие Бурхан Моисейгээр дамжуулан үгөө. Энэ Хуули (Моисейн ном гэхэ гү, али үгы һаа Моисейн Хуули гэгдэдэг) Библиин түрүүшын табан ном соо үгтэнэ.

Нангин Һүлдэ

– Бурханай Һүлдэ, тиимэһээл тэрэ Бурханай шэнжэ шанартай юм. Шэнэ Хэлсээнһээ хаража үзэбэл, Иисус Христосто этигэһэн зон Нангин Һүлдые тогтоожо абана.

Ниневи

– Ассирийн хаан ороной ниислэл хото.

Ной

– Газар дэлхэйе һүнөөн Бурханай уһан галаб эрьюулхын урда тээ Бурханай захиралтаар Ной томо корабль баряад, тэндээ гэр бүлэтэйгөө орожо, үхэлһөө абарагдаһан байгаа.

Нүгэл шэбэл

– Бурханай тогтооһон захяа заабари мэдэрэлтэйгээр, мүн ойлгоношьегүй эбдэлгэ, Бурханай үгэ дуулангүй, Бурханда зүрюу байлга.

Паасха

– Израилиин арадай һайндэр. Бурханай захирһан ёһоор тэдэнэр египедэй богоолшолгоһоо сүлөөтэй болоһоноо тэмдэглэдэг.

Реббека

– Абраһамай Исаак хүбүүнэй һамган, Исав Яков хоёрой эжы.

Рим

– Иисус Христосой газар дэлхэйдэ ажамидарха үедэ энэ томо гэгшын хаан орон олон оронуудые, тэрэнэй тоодо Израилиие мэдэлдээ абаад байгаа. Тэрэнэй ниислэл хотонь баһал Рим гэжэ нэрэтэй һэн.

Саддукей

– голдуу санаартанһаа болон баян зонһоо бүридэһэн бүлгэмэй гэшүүн. Саддукейнэр иудей арадай ёһо гурим баримталдаг һэн. Фарисейнүүдһээ ямар илгаатай байнаб гэбэл, тэдэнэр үхэлһөө амидырха ушарта этигэдэггүй, гансал Моисейн Табан номые Бурханай үгэ гэжэ тоолодог байгаа.

Самуил

– Израилиин һүүлшын агууехэ зарга шүүгшэ (Христосой түрэхэһөө урда 1130 онуудта ажаһуугаа). Самуил лүндэншэнһөө хойшо Израильда хаанууд захирдаг болоо. Самуил болбол Саул Давид хоёрые хаан шэрээдэ һуухадань тоһоор түрхеэ юм.

Санаартан

– Һүмэдэ алба хэдэг хүн. Бурханда тахил тахихань санаартын гол үүргэ байгаа. Тэрээнһээ гадна санаартан шажанай бусад албануудые гүйсэдхэдэг һэн. Бурханай захиһан ёһоор Израильда гансал Аароной обогой зон санаартын алба гүйсэдхэдэг бэлэй.

Сара

– Абраһамай һамган, Исаагай эхэнь.

Сатана

– Шолмос гэжэ үгэ хара.

Соломон

– Давидай хүбүүн, Давидһаа хойшо Израилиин хаан (Христосой түрэхэһөө урда 961–922 онуудта захираа). Соломоной захиржа байха үедэ Израилиин улас ехэл мандажа байгаа. Соломон Иерусалимда хамагай түрүүшын Һүмэ баряа һэн.

Суббото

– иудейнүүдэй Бурханда зорюулһан амаралтын үдэр. Энэ үдэр ажал хэхэнь хорюултай байгаа.

Табидахи үдэрэй һайндэр

– Паасхын һайндэрэй үнгэрһэнһөө хойшо иудейнүүдэй табидахи үдэртэнь тэмдэглэдэг ургаса хадалгын түгэсхэлэй һайндэр.

Тахилай шэрээ

– амитадые тахил болгон үргэхын тула шулуу, шабар ба түмэрөөр бүтээгдэһэн үндэр газар. Моисейн үе сагһаа эхилэн, тахилай шэрээ гансал Майхан соо, һүүлдэнь гансал Һүмэ соо байгаа. Тахил үргэхэ алба гансал санаартад гүйсэдхэхэ ёһотой байгаа.

Тоһоор түрхихэ

– тусхай албан тушаалда табигдаһанай бэлгэ тэмдэг болгон хүнэй толгой хангалтай тоһоор түрхидэг, үгы һаа дэрэнь адхадаг һэн. Иимэ ёһолол хаанай, санаартанай, заримдаа лүндэншын албан тушаалда хүртэһэн ушарта үнгэргэдэг байгаа.

Үргэл үргэхэ, тахил тахиха

– израильшууд үйлэдэһэн нүгэл шэбэлээ арилгахын тула амитадые тахил болгон үргэдэг, мүн Бурханиие магтан алдаршуулхын тула баяр баясхалангай үргэлнүүдые үргэдэг һэн. Жэшээнь, тахил болгон тугал, хони, тэхэ ямаануудые, мүн гулабхаа, гурил, хилээмэ үргэдэг ёһо бии бэлэй. Тахил тахилгын дүримүүд «Табан ном» соо үгтэнэ. Шэнэ Хэлсээнһээ хаража үзэбэл, хүн түрэлхитэнэй бүхы нүгэл шэбэлые хүлисүүлхэ аргатай Бурханай үргэһэн ори ганса тахилынь Иисус Христос болоно.

Уһан арюудхалга

– Шэнэ Хэлсээндэ хоёр янзын уһан арюудхалга тухай хэлэгдэнэ.

Иоанн лүндэншын уһан арюудхалга

– нүгэл шэбэлнүүдээ мэдэрэн, дахин нүгэл шэбэл үйлэдэхэгүй, өөрыгөө Бурханда зорюулха шиидхэбэри гаргаха гэһэн удхатай. Һайн Мэдээсэлнүүд соо эгээл тиимэ уһан арюудхалганууд тухай хэлэгдэнэ. (Мат. 3:1–6) Иисус Христосой амидырһан хойно уһан арюудхалга бүри гүнзэгы, дэлгэрэнгы удхатай болоо: Христосой үхөөд амидырһандал адли тэрэ ёһолол уһаар арюудхуулһан хүнэй үхэһэн, тиигээд Иисусай түлөө ажамидархын тула үхэлһөө амидырһыень тэмдэглэдэг болоо.

Фарисей

– эртэ урдын сагта еврей шажанай бүлгэмэй хүн. Фарисейнүүд Моисейн Хуули, мүн хойшодоо тэрэ хуулида нэмэгдэһэн ёһо гуримуудые хатуугаар баримталдаг байгаа.

Христос шажантан

– Бурханда һүзэглэгшэ; Иисус Христосой ашаар нүгэл шэбэлнүүдээ хүлисүүлһэн, Бурханай абаралда хүртэһэн хүн; Бурханай табисуурта Христосые дахагша.

Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн

– тиигэжэ Һайн Мэдээсэл соо Иисус Христос өөрыгөө нэрлэнэ. Тиигэжэ тэрэ нэгэ зэргэ хүн шанартай, мүн бурхан шанартай байһанаа гэршэлнэ.

Хуули (Моисейн Хуули)

– Израилиин арадта үгтэһэн Бурханай хуули. Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн арбан захяа заабари, али үгы һаа Табан ном, заримдаа Хуушан Хэлсээнэй бүхы номуудые «Хуули» гэжэ тоолодог. Дүрим тогтоолнуудай, захяа заабаринуудай суглуулбариһаа бүридэһэн Хуули болбол арадайнь яажа өөһэдыгөө абажа ябаһайб гэжэ Бурханай хүсэһые, мүн яажа Израилиин арадай ажамидарха ёһотой байһые харуулдаг һэн.

Хуушан Хэлсээн

– олон хүнүүдэй удаан саг соо (мянган жэлэй туршада) бэшэһэн номуудай суглуулбари. Эдэнь хүнүүдэй тогтоожо абаад, удаань саарһан дээрэ буулгажа бэшэһэн Бурханай үгэ болоно.

Хэлсээн (гэрээ)

– Библи соо Бурханай болон хүнүүдэй хоорондо баталагдаһан хэлсээн (гэрээ) гол һуури эзэлнэ. Һүр хүсэтэй Бурхан хүн түрэлхитэндэ туһалхаар гараа һарбайна. Тэрэ өөрөө хүн түрэлхитэнтэй хэлсээ батална. Бурхан болон хүнүүдэй хоорондо баталагдаһан хэлсээнүүдэй нэн шухалнуудынь Хуушан, мүн Шэнэ хэлсээн хоёр болоно. Бурханай Моисейгээр дамжуулан Синай хада дээрэ Израильтай баталһан хэлсээе «Хуушан Хэлсээн» гэжэ нэрлэдэг (Табан ном, Гаралга, Хуулиин дабталга). Бурхан болон хүнүүдэй хоорондо шэнэ хэлсээнэй баталагдаха тухай лүндэншэд уридшалан хэлэдэг һэн. Шэнэ Хэлсээнэй номуудһаа хаража үзэбэл, Шэнэ Хэлсээн Иисус Христосой үхөөд амидырһан ябадал дээрэ һуури татана, тэрэнэй шуһаар баталагдана. (1 Коринф. 11:25; Евр. 7:22; 8:13)

Хэлсээнэй абдар

– модоор хэгдэһэн, алтаар хушагдаһан абдар. Доторынь шулуун хабтагайнууд дээрэ бэшээтэй Бурханай арбан захяа заабаринууд хадаглагдадаг һэн. Энэ абдар Майханай, мүн удаань бодхоогдоһон Һүмын Хамагай Нангин газарта хадаглагдадаг һэн.

Һайн Мэдээсэл

– Израильда Дээдын Эзэнэй үгэһэн найдуулга Иисус Христос соо бүрин дүүргэгдэһэн байна. Бүхы хүн түрэлхитэндэ тэрээгээр дамжан абаралтын зам харуулагдаба, энэнь Бурханһаа хүн бүхэндэ үгтэһэн Һайн Мэдээсэл болоно.

Һүзэглэгшэд

– абаралгада хүртэһэн, Иисус Христосой ашаар нүгэл шэбэлээ хүлисүүлһэн, Бурханда бүрин найдадаг зон.

Һүзэглэгшэдэй бүлгэм

– Шэнэ Хэлсээндэ энэ үгэ хоёр удхатайгаар хэрэглэгдэдэг: 1) Иисус Христосто һүзэглэдэг нэгэ һууринда һуудаг һүзэглэгшэдэй бүлгэм; 2) Бүхы газар дэлхэй даяар ажаһуудаг христос шажантан бүрин хамтадаа.

Һүмэ

– Бурханай өөрынь үгэһэн хэб маягаар баригдаһан тахил тахидаг, мүргэл хэдэг байра. Һүмэ соо тахилай шэрээн байһан газарта гансал санаартан орохо эрхэтэй байгаа. Һүмын хорёо соо оршодог байра хоёр: Нангин Газар ба Хамагай Нангин газар гэжэ нэрлэгдэдэг таһалгануудтай һэн. Хамагай Нангин газарта жэлдээ нэгэл дахин тусхай мүргэл хэхэеэ гансал ахамад санаартан орохо эрхэтэй байгаа. Энэ таһалга Нангин Газарай таһалгаһаа томо гэгшын хүшэгөөр илгаатай байгаа. Иисус Христосой уридшалан хэлэһэн ёһоор Христосой түрэхэһөө хойшо 1-дэхи үедэ римэйхид һүмэ бүрин һандаргаһан байна.

Шолмос

– ада шүдхэрнүүдэй ноён.

Элшэн

– Бурханай һунгаад, хүн зондо ябуулһан элшэн. Иисус Христосой мэдэлээр тэрээндэ эрхэ засаг үгтэнэ. Иисусай арбан хоёр шаби түрүүшын элшэнэр болоно.

Яков

– Исаагай хүбүүн. Тэрэниие баһа «Израиль» гэжэ нэрлэдэг.

Table of Contents

Шэнэ Хэлсээн

Оролто Үгэ

Яковай Хандалга

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Зарим Үгэнүүдые Тайлбарилһан Толи

- Аарон
- Абарагша
- Абраһам
- Агриппа
- Ада шүдхэр
- Алой
- Бурханай дуунууд (Псалтырь)
- Бурханай табисуурта
- Бурханай хаан орон, Бурханай хаан түрэ
- Бурханай Хурьган
- Бурханай Эльгээмэл
- Бэлгээ отолуулха
- Ваал
- Вавилон
- Валаам
- Гоморро
- Гэршэлгын Майхан, Нангин Майхан
- Давид
- Дээдын Эзэнэй Үдэр
- Елисей
- Иеремия
- Илия
- Иона
- Иосиф
- Ирод
- Исаак
- Исайя
- Иссоп
- Левий
- Левит
- Лот
- Лүндэншэн
- Мелхиседек
- Моисей
- Нангин Һүлдэ
- Ниневи
- Ной
- Нүгэл шэбэл
- Паасха
- Реббека
- Рим
- Саддукей
- Самуил
- Санаартан
- Сара
- Сатана
- Соломон
- Суббото
- Табидахи үдэрэй һайндэр
- Тахилай шэрээ
- Тоһоор түрхихэ
- Үргэл үргэхэ, тахил тахиха
- Уһан арюудхалга
- Иоанн лүндэншын уһан арюудхалга
- Фарисей
- Христос шажантан
- Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн
- Хуули (Моисейн Хуули)
- Хуушан Хэлсээн
- Хэлсээн (гэрээ)
- Хэлсээнэй абдар
- Һайн Мэдээсэл
- Һүзэглэгшэд
- Һүзэглэгшэдэй бүлгэм
- Һүмэ
- Шолмос
- Элшэн
- Яков